Synchromie. Musique Optique Normana McLarena we WRO ART CENTER.

21 lipca we wrocławskim Centrum Sztuki WRO odbyło się otwarcie wystawy Synchromie. Musique Optique na której zgromadzone zostały prace wybitnego szkockiego animatora – Normana McLarena (1913-1987).

Zaprezentowane na ekspozycji animacje w dużej mierze wykonane zostały za pomocą autorskiej techniki McLarena animated sound, tj. obrazu zintegrowanego z warstwą muzyczną w taki sposób by komponowana przez niego, poprzez odręczny rysunek bezpośrednio na taśmie, syntetyczna ścieżka dźwiękowa, była podstawą dla obrazu, który stanowił jej barwne odwzorowanie i zwielokrotnienie. W rezultacie można równolegle „oglądać to, co się słyszy”[1]. Zagadnienie to zwizualizowane zostało między innymi w powstałej w 1971 roku pracy Synchromie, od której zapożyczony został tytuł  wystawy.

Norman McLaren, Synchromie,1971. Źródło: youtube.com

W związku z tym, że postać Normana McLarena jest niezwykle ważna w całej historii sztuki ruchomego obrazu, postaram się chociaż w pewnym stopniu przybliżyć jego sylwetkę w niniejszym tekście. Wydaje się, że niezwykle trudnym zadaniem byłoby opisanie wszystkich animacji, których autorem był McLaren, dlatego też warto chociaż w szybkim skrócie zapoznać się z historią poszukiwań formalnych szkockiego twórcy.

Norman McLaren dzięki niestandardowemu podejściu do techniki animacyjnej uchodzi za pioniera działań z użyciem tzw. techniki non-camerowej, czyli rysowania czy też malowania (itp.) bezpośrednio na taśmie optycznej, bez użycia kamery[2]. Warto jednak pamiętać, że to nie McLaren był pierwszym, który zrealizował film w tej technice – ubiegł go bowiem Len Lye, który stosunkowo wcześnie – bo w 1935 roku – przedstawił swój Colour Box[3]. Niezależnie jednak od tego, faktem jest, że to dzięki McLarenowi tego typu działania się upowszechniły i na stałe weszły do kanonu technik animacji eksperymentalnej.

Len Lye, Colour Box, 1935. Źródło: youtube.com

Pierwsze działania filmowe McLarena pochodzą z okresu studiów na School of Art w Glasgow, gdzie po raz pierwszy publicznie zaprezentowano jego pracę pt. Seven Till Five,  będącą formą reportażu z życia szkoły. Prawdziwym jednak sukcesem okazał się zrealizowany w 1935 roku film pt. Camera Makes Whoopie, dzięki któremu rok później McLaren związał się z Johnem Griersonem, a tym samym z General Post Office Film Unit w Londynie[4]. Można powiedzieć, że moment ten wprowadził szkockiego artystę na eksperymentalną drogę produkcji filmowej (póki co o tematyce reklamowej związanej z pracą poczty), w czasie której posługiwał się[…] wieloma różnymi technikami. Kręcił zarówno filmy dokumentalne, jak i animowane; często również łączył obie te metody. Stosował też wiele dodatkowych efektów optycznych: zdjęcia mikroskopowe, wielokrotne ekspozycje, ruch zwolniony, wprowadzał do filmu lalki, wykresy, kompozycje abstrakcyjne[5]. W niedługim czasie McLaren na stałe opuścił Wielką Brytanię by skierować się do Stanów Zjednoczonych, w których zamieszkał w 1939 roku. Mniej więcej po roku czasu pracy w branży reklamowej, animator otrzymał istotne stypendium ufundowane prze Salomon Guggenheim Foundation, które wykorzystał na stworzenie kilku prac[6], w tym prezentowanej na wrocławskiej wystawie realizacji pt. Dots (1940). Swoistym łącznikiem pomiędzy wspomnianymi animacjami były ręcznie wykonany obraz, jak i rysowana ścieżka dźwiękowa na taśmie optycznej.

Norman McLaren, Dots, 1940. Źródło: youtube.com

Całkowitym przełomem w karierze animatora był rok 1941, w którym to McLaren na stałe przeniósł się do Kanady i dzięki wspomnianemu już Griersonowi w 1942 roku na stałe związał się z nowopowstałym National Film Board of Canada. W kontekście tej sytuacji niezwykle ważną okazała się obietnica, jaką John Grierson złożył McLarenowi, w myśl której praca w National Film Board miała przebiegać w sposób całkowicie swobodny, nieograniczający eksperymentatorskich działań. W założonej przez siebie sekcji animacyjnej McLaren rozpoczął doświadczenia w zakresie techniki poklatkowej i w latach 1950-1951 na zlecenie Brytyjskiego Instytutu Filmowego wykonał prace Now is the Time oraz Around is Around, będące filmami trójwymiarowymi.

Stosunkowo szybko, bo w 1952 roku stworzył nagrodzony później Oskarem film Neigbhours, który nakręcony został z użyciem metody tzw. pixillation, czy też spolszczając – piksilacji.

Norman McLaren, Neigbhours, 1952. Źródło: youtube.com

W 1955 roku powstała praca Blinkity Blank – którą można obejrzeć na wystawie w aneksie Czytelni Mediów. Realizacja ta jest również efektem doświadczeń, jakie McLaren przeprowadzał na taśmie, w wyniku czego powstała przerywana i wibrująca animacja składająca się z wyżłobionych  w czarnej emulsji zabarwionych rysunków. W przypadku tej pracy warto zwrócić uwagę na zagadnienie szczególnie interesujące McLarena, a mianowicie efekt powidoku, a także oddziaływania tak przedstawionego obrazu na percepcję odbiorcy.

Norman McLaren, Blinkity Blank, 1952. Źródło: youtube.com

Na wystawie obejrzeć można również powstałą w 1968 roku  animacje Pas de deux, która stanowi stosunkowo prosty pod względem stylistycznym obraz, którgo tematem jest taniec. Ubrane na biało postaci osadzone zostały w czarnym tle. Nie sama tematyka jednak jest tutaj ważna, a efekt wizualny jaki McLaren osiągnął za pomocą swoistych sztuczek filmowych. Jak Ryszard Kluszczyński pisał: Na wysoko kontrastowej taśmie pozytywowej dokonuje się następnie za pomocą kopiarki optycznej zwielokrotnienie obrazu. W rezultacie gdy na ekranie tancerze wykonują ruch, każda kolejna ekspozycja (a jest ich 12) jest nieco opóźniona w stosunku do poprzedniej. Każdy element tańca ulega w ten sposób pomnożeniu i „rozciągnięciu” w przestrzeni, dając jedyny w swoim rodzaju efekt wizualny[7].

Norman McLaren, Pas de deux, 1968. Źródło: youtube.com.

Należy również wspomnieć o istotnym wkładzie, jaki McLaren wniósł w sferę edukacji filmowej, tworząc cykl realizacji w całości poświęconych zagadnieniom techniki filmowej o nazwie Animation Motion (1976-1978)

Bez wątpienia więc postawa artystyczna Normana McLarena, a także pozostawiona przez niego spuścizna jest ważnym elementem historii zarówno filmu, jak i muzyki eksperymentalnej, którą niewątpliwie tworzy.  Warto więc zapoznać się z twórczością artysty, którego całe życie związane było z doświadczeniami, eksperymentami i nietuzinkowymi rozwiązaniami formalnymi.

Oczywiście zdaję sobie sprawę, że temat w żaden sposób nie jest wyczerpująco opisany, dlatego dla zainteresowanych podaję kilka linków.

Dokumentacja wideo wystawy we WRO ART CENTER autorstwa Anny Ejsmont/Media Plankton tu.

Spis prac McLarena znajduje się tu.

W celu poszerzenia wiedzy o McLarenie polecam:

Norman McLaren,czyli o eksperymencie w filmie animowanym Ryszarda Kluszczyńskiego.

Kapuściński Jarosław, Norman McLaren, [w:] WRO 99 MEDIA ART BIENNALE – katalog, WRO-FOUNDATION  red. Piotr Krajewski, Violetta Kutlubasis-Krajewska,Wrocław, 1999.

McLaren na wikipedii

National Film Board of Canada


[1] http://www.wrocenter.pl/pl/strony-wystaw/norman-mclaren-synchromie-musique-optique/(stan z 24.07.2010)

[2] W artykule Norman McLaren,czyli o eksperymencie w filmie animowanym Ryszard Kluszczyński pisze: Technika charakterystyczna dla filmu animowanego – poklatkowe opracowywanie taśmy – używana jest już nawet w okresie prehistorii kina: w ten właśnie sposób, klatka po klatce Emile Reynaud tworzył materiały dla swojego teatru optycznego.

[3] W 1933 wraz ze Stewardem McAlisterem udało się wykonać eksperymentalny film w technice non kamerowej. Film nie miał tytułu i nie został zachowany.

[4] General Post Office Film Unit był wówczas bardzo ważnym ośrodkiem, który spełniał rolę centrum angielskiego filmu dokumentalnego.

[5] Kluszczyński Ryszard W. , Norman McLaren czyli o eksperymencie w filmie animowanym na: http://listy.icm.edu.pl/pipermail/kino.lab/2001q1/000058.html

[6] Były to prace: Allegro (1939), Dots (1940) oraz Loops (1940).

[7] Kluszczyński Ryszard W. , Norman McLaren czyli o eksperymencie w filmie animowanym.

Advertisements

One comment

  1. gosia wro

    fajny teks Kam; w Widok 1 można też o McLarenie poczytać; polecaaaaaaaam! wersja angielska tam: http://www.wrocenter.pl/files/attachments/WIDOK1_English_wrocenter.pl.pdf

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: