Cor ultimum moriens, czyli o projekcie Śmierć XXI Jacka Zachodnego. Monograficzny album artysty.

Miło mi poinformować, że w albumie monograficznym Jacka Zachodnego ukazał się tekst mojego autorstwa na temat projektu pt. Śmierć XXI, który realizowany był m.in  w ramach rezydencji artystycznej w Strasburgu. Fragment tekstu zamieszczam poniżej…

Rzeczy i zjawiska, których się obawiamy – przyjdą nieuchronnie. Są realne i groźne, są z nami powiązane, ponieważ się ich boimy. Stwarzamy im okazje, a nasz strach daje im dostęp do naszego pomieszania.
Jacek Zachodny


Śmierć, jako wartość ostateczna i stała od wieków jest zagadnieniem eksploatowanym m.in. przez artystów, literatów, a także teologów. Istniejąca we wszystkich kręgach kulturowych, rozumiana i odczuwana jest w różnorodny sposób, niemalże zawsze dyktowany przez religię. Nie istnieje jednak powszechnie uznana definicja śmierci, która tłumaczyłaby stany duchowe jej towarzyszące, gdyż jako zjawisko w dużej mierze metafizyczne nie jest możliwa do jednoznacznego określenia. Dlatego też niezwykle istotnym wydaje się być zainicjowany pod koniec 2004 roku przez Jacka Zachodnego projekt pt. Śmierć XXI, który stanowi próbę zdefiniowania i zbudowania wielowymiarowego i wyobrażeniowego modelu śmierci oraz odbioru i reakcji na wiążące się z nią zmiany2. Nie jest to jednak realizacja operująca znanymi z historii toposami – nie odnajdziemy tu personifikacji, alegorii czy motywów typu Danse Macabre, Memento Mori czy Ubi Sunt? Projekt ten bazuje bowiem na bezpośrednich relacjach, odczuciach i wyobrażeniach. Zachodnego nie interesuje pośredniość i fizyczność, a konkrety – twarze, doświadczenia, a także szczere przemyślenia ludzkie. Jak sam mówi:

„[…] są takie projekty, które mocno epatują śmiercią. Ja generalnie nie chciałem skupiać się na temacie śmierci jako cielesności, bo nie interesuje mnie trup. W momencie kiedy pojawia się trup kończą się nasze ludzkie rozważania na ten temat… .3”

Realizację projektu poprzedziło bolesne dla artysty doświadczenie, jakim było pierwsze, bezpośrednie uczestnictwo w śmierci bliskiej osoby. Wydarzenie to w dotkliwy sposób sprowokowało podjęcie rozważań nad metafizyką procesu umierania – przy czym artysta podkreśla, że duże znaczenie w formowaniu się pytań,miała także nieustannie kształtowana od czasów młodości świadomość, której nadrzędnym zadaniem było poszukiwanie odpowiedzi na liczne sensy i niezrozumiałe mechanizmy czy prawa rządzące życiem ludzkim. W poszukiwaniach tych ważną okazała się również lądowa podróż do Indii, w trakcie której artysta miał możliwość zetknięcia się z całkowicie odmiennym sposobem postrzegania rzeczywistości, a w konsekwencji rozumienia śmierci. „Obchodzenie się z osobami, które umierają i z tym tematem jest ściśle związane z odbiorem codziennej rzeczywistości – mówi – Więc jeśli my, Europejczycy mamy stricte materialny jej odbiór, to oznacza, że cały ten obszar destrukcji, jaką jest niewątpliwe śmierć – destrukcja ciała, destrukcja relacji przyjacielskich, rodzinnych – jest kłopotliwy dla naszej cywilizacji”. Dzieje się tak, ponieważ śmierć jako zjawisko, którego nie da się jednoznacznie określić, zaszufladkować i które nie pasuje do modelu życia wykreowanego przez kulturę Zachodu – jest przez ludzi z premedytacją odrzucane, pomijane i pozornie niedostrzegane. A przecież w innych kulturach śmierć stanowi bardzo ważny moment w życiu każdego człowieka, który nie jest rozumiany jako destrukcja, ale jako czynnik konstruujący i istotny moment przejścia do następnego – być może ważniejszego – etapu. Dlatego też projekt Śmierć XXI przez Jacka Zachodnego widziany jest przede wszystkim jako międzykulturowa i międzyludzka definicja, która pomimo liniowej struktury, przybiera formę trójwymiarowego – bo wieloaspektowego – modelu zjawiska, jakim jest śmierć.

Cały tekst Wróbel Kama, Cor ultimum moriens, czyli o projekcie Śmierć XXI Jacka Zachodnego, [w:] Jacek Zachodny. Prace/Works 1998-2010, red, Igor Wójcik, Jacek Zachodny,  Wrocław 2010

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: