Ewolucja nośnika filmowego w wielkim skrócie.

Reklama Sony BetaMax, Źródło

Ponieważ blog ten w dużej mierze związany jest ze sztuką wideo, postanowiłam pokrótce opisać historię nośników. Jest to oczywiście jedynie skrót najważniejszych informacji, które jednak warto znać. Powstanie sztuki wideo w sposób bezpośredni związane jest z rozwojem nośnika filmowego, którego początek przypada na koniec XIX wieku.

Taśma optyczna

Pierwszym materiałem filmowym była taśma optyczna, która została wprowadzona na rynek w 1889 roku przez firmę Kodak Eastman. Docelowo był to nośnik fotograficzny bazujący początkowo na papierowym podłożu pokrytym światłoczułą, żelatynową powłoką. Stosunkowo szybko Eastman zastąpił papier taśmą celuloidową[1], która dzięki swoim fizycznym właściwościom zrewolucjonizowała rynek fotograficzny. Elastyczna i transparentna taśma optyczna w 1891 roku została użyta przez Williama Dickson’a do zapisu na kamerze filmowej, co następnie powtórzone zostało w 1895 roku przy użyciu kinematografu przez braci Lumiѐre.

Kinematograf braci Lumiere, źródło: http://piotrweresniak.com

Od tego momentu perforowana taśma optyczna o szerokości 35mm stała się podstawowym nośnikiem zapisu wydarzeń odbywających się w czasie linearnym.

Stosunkowo drogi proces produkcji sprawił, że od 1898 roku zaczął powstawać tańszy, amatorski rynek kinematograficzny. W okresie tym nastąpił rozwój różnorodnych standardów zapisu, z których najlepiej przyjął się format 16mm, wprowadzony w 1923 roku przez Kodak Eastman.Późniejsze lata przyniosły powstanie standardu 8mm, stworzonego przede wszystkim na użytek stricte amatorski. W 1927 roku niemy zapis filmowy został wzbogacony równolegle rejestrowanym dźwiękiem, co w sposób całkowity zrewolucjonizowało przemysł kinematograficzny. Stopniowe udoskonalanie parametrów – jak elastyczność i trwałość, ale przede wszystkim czułość, rozdzielczość i wierność kolorów – sprawiło, iż taśma filmowa uchodzi za najdoskonalszy nośnik wizualnego odtworzenia rzeczywistości[2].

Taśma magnetyczna

W latach 30. XX pojawił się nowy nośnik zapisu, jakim była taśma magnetyczna, która w czasach późniejszych stała się najpopularniejszym materiałem służącym do utrwalania dźwięku i obrazu. W dużej mierze o popularności rejestracji magnetycznej zadecydowała wygoda. Zapis magnetyczny nie wymaga dodatkowej obróbki. Wynik rejestracji można sprawdzić natychmiast, a następnie wielokrotnie odtwarzać z taką samą jakością. Można dowolnie montować, kasować i wielokrotnie używać tego samego nośnika do różnych nagrań[3]. Proces rejestracji odbywał się na zasadzie przetwarzania danych wizualnych i dźwiękowych na sygnał, który następnie zapisywany był na magnetycznej powłoce taśmy. Początkowo nośnik ten używany był wyłącznie do rejestracji dźwięku przy użyciu magnetofonów szpulowych, do telewizji natomiast taśma magnetyczna trafiła dopiero w połowie XX wieku[4], jako stosunkowo szeroka, bo dwucalowa wstęga pozwalająca na krótki, sześćdziesięciominutowy zapis. Proces udoskonalania nośnika sprawił, że po 1965 roku taśma uzyskała formę cienkiej, półcalowej wstęgi zawiniętej na rolkę, dzięki czemu stała się bardziej poręcznym nośnikiem. W 1967[5] roku firma Sony wprowadziła na rynek model przenośnej kamery zintegrowanej z magnetowidem Sony Portapak DV-2400 Video Rover, która docelowo miała stać się narzędziem do użytku konsumenckiego.

Sony PortaPack, źródło

Był to faktycznie moment przełomu, ponieważ zrewolucjonizowany został cały obszar skupiony wokół medium telewizyjnego. Taśma magnetyczna stała się elementem opracowanej w 1976 roku przez firmę JVC techniki zapisu VHS (Video Home System)[6], przeznaczonej do domowej eksploatacji.

W systemie VHS używa się taśmy magnetowidowej o szerokości 1/3 cala, na której zapisuje się 180 linii obrazu, a w udoskonalonym systemie S-VHS 240 linii[7]. System VHS stał się najpopularniejszym sposobem zapisu obrazu i dźwięku, co spowodowało, że konkurencyjne Betamax, produkowana przez firmę Sony, jak i Video 2000 Philipsa, pomimo, że były lepsze pod względem technologicznym, nie cieszyły się popularnością i ostatecznie zaniechano ich produkcji. Zastosowanie magnetycznego zapisu obrazu przełamało niepodzielne panowanie estetyki filmowej, wprowadziło nowe zjawiska w dziedzinie magnetycznej manipulacji obrazem, jego dystrybucji i praktyki odbioru[8].

Reklama Sony, Źródło

Wśród artystów polskich szczególną popularnością cieszyły się standardy 16mm, Video 8, VHS, S-VHS, VHS-C. Nieliczni z twórców korzystali z formatów Sony  U-matic, Betamax czy w nieco późniejszym czasie z Video Hi8[9] .

Tekst ten jest fragmentem pracy magisterskiej „Polska sztuka wideo w latach 1989-1995”.

[1] W roku 1887 Hannibal Goodwin wynalazł nitrocelulozową błonę fotograficzną, natomiast do masowej produkcji taśmę celuloidową wprowadził w 1889 roku George Eastman. Łatwopalna i przez to niebezpieczna nitroceluloza została zastąpiona w 1908 roku acetylocelulozowym podłożem, wprowadzonym przez firmę Kodak Eastman.  Patrz kalendarium: http://www.pbs.org/wgbh/amex/eastman/timeline/index_2.html (stan z 07.03.2010) oraz http://wwwpl.kodak.com/PL/pl/corp/historyOfKodak/1878.jhtml?pq-path=2699 (stan z 07.03.2010).

[2] Widok. WRO Media Art Reader 1, red. P.Krajewski, V.Kutlubasis – Krajewska, Wrocław,2009, s. 12.

[3] Iwanicka Barbara, Koprowski Edmund, Kasety magnetofonowe i magnetowidowe, Warszawa 1988, s. 8.

[4] Pierwsze magnetowidy studyjne do seryjnej produkcji wprowadziła firma Ampex w 1956 roku. W Polsce Centralne Naukowo-Badawcze Laboratorium Polskiego Radia i Telewizji w 1958 roku rozpoczęło pracę nad rodzimym magnetowidem opartym na systemie zapisu Ampex, który do produkcji trafił 22 marca 1965 roku. (Patrz: Ibidem, s. 162-163).

[5] Model Sony CV-2000 został przedstawiony w katalogu Sony w 1965 roku, określany przez producentów jako przenośny, ale wymagał on stałego zasilania i ważył ok. 22 kg. Dlatego w pełni przenośnym sprzętem był model DV-2400, którego źródłem zasilania były baterie. Patrz: http://www.smecc.org/sony_cv_series_video.htm (stan z 26.03.2010).

[6] Patrz: Iwanicka, Koprowski, 1988, s. 169.

[7] Słownik terminologii medialnej, red. Walery Pisarek, Kraków 2006, s. 229.

[8]Widok. WRO Media Art Reader 1, red. P.Krajewski, V.Kutlubasis – Krajewska, Wrocław, 2009, s. 13.

[9] Zestawienie typów kaset wizyjnych – patrz: Iwanicka, Koprowski, 1988, s.173.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: